مسئله فقط فیلترینگ نیست، با انواع اختلالات در سرعت و دسترسی مواجهیم
پارسی کاو: در صورتیکه رویکرد های جهانی تنظیم گری بر مفاهیم مدرنی چون هوش مصنوعی و حریم خصوصی متمرکز شده اند، سیاستگذاری فضای مجازی در کشور ما بازهم درگیر الگوهای سنتی فیلترینگ و طرح های غیرشفاف نظارتی است.
تینا مزدکی_در سالهای اخیر، اینترنت در ایران به یکی از اصلی ترین عرصه های چالش میان سیاستگذاری و مطالبات اجتماعی تبدیل گشته است؛ جایی که تصمیم ها در رابطه با فیلترینگ، اختلال و نوع دسترسی، مستقیماً بر زندگی روزمره و کسب وکارها اثر می گذارد و با این وجود ادامه آن در کنار گسترش اختلال ها و عواملی مانند اینترنت طبقاتی، بیشتر از پیش کاربران را از عرصه های جهانی دور کرده است.
در همین جهت، در گفت و گو با مرضیه ادهم، پژوهشگر حوزه سیاستگذاری رسانه و فضای مجازی، به بررسی ابعاد متفاوتی از این محدودیت ها پرداخته ایم. ادهم باور دارد زمان طلایی برای اثرگذاری برخی تصمیمات گذشته است و الان با پدیده ای مواجهیم که نه فقط سرمایه اجتماعی را ترمیم نمی کند، بلکه به شکاف های جامعه دامن می زند.
پایان دوره طلایی رفع محدودیت ها و ریزش سرمایه اجتماعی این پژوهشگر در جواب این پرسش که تدام فیلترینگ چه تاثیراتی بر جامعه دارد توضیح می دهد: «سرمایه اجتماعی در حوزه رفع فیلترینگ و قول و قرارهایی که در رابطه با اینترنت داده می شود، حالا به نزدیک صفر رسیده و در ضعیف ترین حالت خود قرار دارد. نکته ی جالب و حائز اهمیت اینست که برداشتن محدودیت ها یک «دوره طلایی» دارد. اگر محدودیت در زمان خودش برداشته نشود، اثرش برعکس می شود و دیگر برای متقاضیان ارزشی ندارد. به عنوان نمونه، رفع فیلتر «واتس اپ» آن چیزی نبود که مردم انتظار داشتند یا اگر راه های دور زدن فیلترینگ برای پلت فرم هایی مثل اینستاگرام و تلگرام تا این حد رایج شود، برداشتن فیلتر دیگر اثرگذاری سابق را نخواهد داشت. باید یادمان باشد که ما امروز علاوه بر فیلترینگ، با مشکل «اختلال» هم مواجهیم که هر دو بشدت مشکل ساز شده اند.»
وی همینطور می گوید: «این وضعیت بشدت به نارضایتی ها دامن می زند. همه انتظار داشتیم در دو مقطع گشایش هایی رخ دهد؛ یکی پس از جنگ ۱۲ روزه بود که بنظر می رسید پنجره هایی گشوده شود و رفتار بهتری با فضای اینترنت صورت بگیرد که نشد و حتی اختلالات بیشتر شد. بار دوم پس از فروکش کردن شلوغی ها و دوران بحرانی بود که بنظر می رسید شرایط بهتر شود.»
دارندگان اینترنت سفید، درکی از مشکلات ندارند این پژوهشگر در ادامه در جواب این پرسش که پدیده اینترنت طبقاتی و استفاده مدافعان فیلترینگ از پلت فرم های مسدود شده چه پیامی برای کاربران مخابره می کند، توضیح می دهد: « ما از روز اولی که اختلالات و طرح صیانت عنوان شد، شاهد بودیم که مدافعان طرح صیانت و امضاکنندگان آن، خودشان در توییتر و اینستاگرام حضور دارند و حتی تیک آبی دارند. این «اینترنت سفید» یا دسترسی خاص، پیامی خیلی واضح و توهین آمیز مخابره می کند که من چون در طبقه خاصی هستم، لیاقت، فهم و شعور استفاده از اینترنت بین المللی را دارم و بقیه ندارند؛ من می توانم قیم بقیه باشم. من صلاح خودم را می دانم و بقیه نمی دانند.»
او می گوید: «این رفتار یک پارادوکس بزرگ دارد. وقتی در پلت فرم فیلتر شده فعالیت می کنید، دو حالت دارد: یا می دانید کارتان غیرقانونی می باشد و مخاطب داخلی را نمی بینید و فقط برای خارج نشینان حرف می زنید، یا می دانید که همه توانسته اند فیلترینگ را دور بزنند و برای آنها پیام می فرستید. یعنی همزمان دارید قدرت آن شبکه اجتماعی و شکست طرح فیلترینگ خودتان را تایید می کنید. جدا از حس برتری جویی، مساله اینجاست که این گروهِ دارای اینترنت سفید، اساساً درکی از مشکلات و محرومیت های اشخاصی که با سختی وارد فضای مجازی می شوند ندارند. وقتی درکی از محرومیت نباشد، توضیح دادن فاصله طبقاتی و شکاف دیجیتالی برای آنها خیلی پیچیده و دشوار می شود.»
مرضیه ادهم، پژوهشگر حوزه سیاستگذاری رسانه و فضای مجازی ابهام؛ ابزاری برای کنترلگری سلیقه ای به قول این پژوهشگر، طرح هایی که اخیراً در مجلس مطرح می شود، چه در چارچوب سیاستگذاری برای ساترا و نظارت بر صوت و تصویر فراگیر و چه جرم انگاری ها در بحث حکمرانی، به طرز عجیبی تکرار همان نسخه های اولیه و قدیمی است. او در اینباره می گوید: «حتی با وجود این که شرایط فنی تغییر کرده است، باز هم همان مطالب تکرار می شوند و انگار کسی زحمت یک مرتبه خواندن یا بروزرسانی آنها را به خود نمی دهد؛ ما نمی توانیم کنشگری فعالانه نخبگان، دانشجویان علوم اجتماعی، سیاسی و متخصصان فنی را نادیده بگیریم. این طور نیست که دسترسی به مطالعات تطبیقی نباشد؛ حتی مرکز پژوهش های مجلس مطالعات خیلی خوبی منتشر نموده که مشخصاً می گوید برای صیانت از کودک یا رویارویی با کلاهبرداری چه باید کرد. تمام قوانین اتحادیه اروپا و انواع مدلهای حکمرانی دردسترس است و روی آنها کار شده است، اما مساله اینجاست که فقط دنبال «کنترل شدید» هستند.»
مرضیه ادهم در ادامه این گفت و گو با اشاره ابهام در مورد سیاستگذاری ها توضیح می دهد: «اینترنت را به عنوان ابزاری برای شفافیت و ارتباط نمی بینند، بلکه نگاه اینست که خود اینترنت را عاملی مشکل ساز و ایجادکننده اعتراضات می دانند. بنابراین بدنبال قانونی شفاف نیستند که شهروند بتواند ذیل آن از حق خود دفاع کند. قوانین را «تفسیرپذیر» می نویسند؛ مثلا عباراتی مثل «صوت و تصویر فراگیر» را به کار می برند بدون این که مشخص کنند صوت چیست شاخص فراگیر بودن چیست یا چه میزان فعالیت، فرد را به تولیدکننده محتوای پرجمعیت تبدیل میکند. از طرفی، با تعدد نهادها مواجهیم؛ شورای عالی فضای مجازی، وزارت ارتباطات، وزارت ارشاد، مرکز ملی فضای مجازی و کمیسیون مصادیق مجرمانه. این میزان ابهام، دست نهادها را برای کنترلگری باز می گذارد، اما شهروند هیچ گاه مطمئن نیست که با درنوردیدن چه فرآیند قانونی می تواند رفع فیلتر شود یا به دسترسی آزاد برسد.»
عقب ماندگی از ادبیات جهانی تنظیم گری او در جواب این پرسش که تفاوت رویکرد ایران با نگاههای جهانی در حوزه نظارت بر اینترنت چیست، می گوید: «فیلترینگ به شکل محدود و برای مسائلی مثل حقوق کودکان در همه جای دنیا وجود دارد. در سطح جهان بحث های عمیقی در رابطه با حریم خصوصی، هوش مصنوعی و نظارت در جریان است، اساساً در اینجا تنها مساله فیلترینگ نیست؛ ما با انواع اختلالات در سرعت و دسترسی مواجه هستیم. از طرفی، با چالش ایران اکسس از سوی سایت های خارجی نیز روبرو می باشیم که محدودیت ها را دوچندان می کند.»
او با بیان این مورد که در جهانی که تمام ارکان آن با اینترنت گره خورده است، مباحث مربوط به نظارت، دخالت، حریم خصوصی و هوش مصنوعی صرفا مختص به کشور ما نیست می گوید: « در تمام دنیا گفتگوهای عمیقی پیرامون این موارد در جریان است. با این وجود، ما در مرحله ای پیش از این مباحث متوقف شده ایم؛ به این معنا که هنوز سطحی از حقوق اولیه را نپذیرفته ایم تا بتوانیم در رابطه با جزئیات آن به بحث بپردازیم. به همین دلیل، رویکرد «تنظیم گری» در کشور ما در سطح متفاوتی تعریف شده است؛ سطحی که دسترسی به اینترنت بین الملل را تنها یک «انتخاب» تعریف می کند که می تواند باشد یا می تواند نباشد. در چنین بستری که طرح ها و پیام های مخابره شده بر این اساس استوارند، نمی توان به شکل تخصصی در رابطه با انواع مدلهای تنظیم گری سخن گفت.»
به قول ادهم حتی مفهوم «سواد رسانه ای» که قصد انتقال آنرا داریم، محل پرسش است که آیا این سواد بر پایه تفکر انتقادی بنا شده یا مبتنی بر این رویکرد است که «هر آن چه ما می گوییم درست است و هر آن چه مابقی می گویند اشتباه است»؟ و در آخر می گوید: «در چنین شرایطی، واژه «سواد رسانه» گرفتار استحاله شده است. بااینکه این مسایل سال هاست در نهادهای بین المللی مورد بحث قرار می گیرند، اما به نظر می آید ما از این گفتگوها عقب مانده ایم. چونکه موجودیت پلت فرم ها یا نوع خاصی از جامعه شبکه ای و اینترنت را به رسمیت نشناخته ایم که حال بخواهیم در رابطه با دخالت یا شفافیت آنها صحبتی داشته باشیم.»
به طور خلاصه، دارندگان اینترنت سفید، درکی از مشکلات ندارند این پژوهشگر در ادامه در جواب این پرسش که پدیده اینترنت طبقاتی و استفاده مدافعان فیلترینگ از پلتفرم های مسدود شده چه پیامی برای کاربران مخابره می کند، توضیح می دهد: ما از روز اولی که اختلالات و طرح صیانت عنوان شد، شاهد بودیم که مدافعان طرح صیانت و امضاکنندگان آن، خودشان در توییتر و اینستاگرام حضور دارند و حتی تیک آبی دارند. این اینترنت سفید یا دسترسی خاص، پیامی خیلی واضح و توهین آمیز مخابره می کند که من چون در طبقه خاصی هستم، لیاقت، فهم و شعور استفاده از اینترنت بین المللی را دارم و بقیه ندارند؛ من می توانم قیم بقیه باشم. او می گوید: این رفتار یک پارادوکس بزرگ دارد.
این مطلب پارسی کاو را پسندیدین؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات کاربران پارسی کاو در مورد این مطلب